Kategoria: słowa

  • Gryzdać jako rysować chaotycznie

    Gryzdać jako rysować chaotycznie

    Z kaligrafią, a więc sztuką niezwykle estetycznego i starannego pisania spotkaliście i spotkałyście się w życiu pewnie niejeden raz. Ciekawe jest to, że chyba częściej wykorzystujemy to słowo ironicznie (to zdaje się antyfraza) na określenie zdecydowanie mniej estetycznego i starannego pisma — kolokwialnie powiedzielibyśmy gryzmolenia. A regionalnie — gryzdania.

    Czasownik 'gryzdać’, który badaliśmy niedawno, ma najpewniej więcej niż jedno czy dwa znaczenia. W propozycji do ankiety otrzymałem go w znaczeniu 'rysować chaotycznie’ (wiecie, takie jeżdżenie kredką czy mazakiem bez celu po kartce), jednak Wasze komentarze na grupce wskazały, że jego użycie dotyczy nie tylko malunków, ale mało estetycznego pisania z pierwszego akapitu. Czy występowanie słowa w obu znaczeniach będzie tożsame? Ciężko powiedzieć, ale wydaje mi się, że tak.

    Obszar używania w dużym uogólnieniu skupia się w Polsce północnej, choć macki gryzdania — jak widać — sięgają okolic Poznania. Wielkopolska jest jednak tutaj wyjątkowo drugoplanowym graczem. Pierwsze skrzypce gra tu Pomorze, co ważne — całe. Po kilku mapach wyraźnego odcięcia Trójmiasta od reszty regionu mamy w końcu słowo (a właściwie czasownik), które jest pospolite w całym województwie pomorskim. A nie, czekajcie — z zabawy postanowił odłączyć Słupsk i powiat słupski.

    Dla odmiany mamy powszechność w północnej części Kujawsko-pomorskiego oraz w południowej części Mazur i na północnych krańcach Mazowsza. Zostaje jeszcze Wielkopolska, gdzie rzadkość miesza się z częstością.

    Skąd gryzdać? Ciężko powiedzieć, choć może mieć to związek z gryzmolić. Prof. Sławski w Słowniku etymologicznym języka polskiego (konkretnie zeszyt) wskazuje gryzmolić jako istniejące już w XVIII wieku. Co ciekawe — przytacza też kaszubski wariant omawianego 'gryzdać’, czyli grëzdac. Wskazuje, że podstawą będzie tu czasownik… gryźć. Jaki będzie związek gryzienia z gryzmoleniem? Dobre pytanie.

    Językoznawca przywołuje słowo gryzipiórek — pogardliwe określenie pisarza, obecne w XIX wieku. Samo bazgranie w wielu językach ma być też powiązane z drapaniem — niemieckie kirtzlen i kratzen czy francuskie griffer i griffonner.

    Tuchola, Nowe Miasto Lubawskie, Iława, starogardzki, nowomiejski, Kościerzyna, tczewski, Chojnice, przasnyski, tucholski, nidzicki, Starogard Gdański, Bytów, chojnicki, sępoleński, Świecie, kościerski, sztumski, Nakło nad Notecią, chełmiński, Kartuzy, Kwidzyn, świecki, Grudziądz, nakielski, wąbrzeski, Przasnysz, kartuski, działdowski, Tczew, wejherowski, bydgoski, Reda, Chełmno, Mława, iławski, Sierpc, żuromiński, Brodnica, gdański, szczycieński, rypiński, grudziądzki, człuchowski, Sępólno Krajeńskie, kwidzynski, Rumia, brodnicki, bytowski, Szczytno, Wejherowo, malborski, Gdynia, toruński, sierpecki, Działdowo, Bydgoszcz, Pruszcz Gdański, Toruń, lęborski, Sopot, Gdańsk, makowski, pucki, Puck, golubsko-dobrzyński, Żnin, żniński, Malbork, wolsztyński, radziejowski, słupecki, ciechanowski, Kościan, Ostróda, Ciechanów, Wolsztyn, Konin, grodziski, wągrowiecki, czarnkowsko-trzcianecki, koniński, szamotulski, Rypin, mogileński, Miastko, pilski, wrzesiński, Wągrowiec, inowrocławski, mławski, ostrołęcki, mrągowski, Ostrołęka, kościański, aleksandrowski, złotowski, Września, Lębork, obornicki, chodzieski, ostródzki, Piła, lipnowski, kolski, Gniezno, Inowrocław, Lipno